تجلیل از چهره های ماندگار و سخنان بزرگان

مهشید دارابی

و مهشید دارابی می گه :

در سومین روز از همایش هنریک ایبسن مطرح شد

در سومين روز از همايش يكصدمين سالگرد درگذشت هنريك ايبسن،چهار برنامه در تالار بتهوون خانه‌ي هنرمندان ايران برگزار شد. به گزارش سايت خبري خانه‌ي هنرمندان ايران، پس از نمايش تله تئاتر دشمن مردم اثر هنريك ايبسن از كشور نروژ، دكتر بهزاد قادري، پژوهشگر و مترجم، با موضوع ايبسن و فردوسي به سخنراني پرداخت.

ایبسن متاثر از فردوسی است
دكتر بهزاد قادري،با موضوع ايبسن و فردوسي به سخنراني پرداخت
ایبسن متاثر از فردوسی است
دكتر نينا اخوان زنجاني، سخنران ديگر اين مراسم بود
قادري كه به گفته‌ي خود يك سال هم در نروژ زندگي كرده است، سال‌ها به تحقيق در خصوص نقش اسطوره‌ها و تشابه آن‌ها در شاهنامه‌ي فردوسي و پرگنت ايبسن پرداخته است،تا جايي كه مي گويد:« من فكر مي كنم ايبسن تحت تاثیر فردوسی است.»
قادري ، نمايشنامه‌هاي ايبسن را كه بیش از همه اجرا شده به اين ترتيب معرفي كرد: خانه عروسك با 648 اجرا،هدا گابلر با 535 اجرا و پرگنت با 512 اجرا، و گفت:« نروژي‌ها پرگنت را كاملاً نروژي و اسطوره‌هايش را اسكانديناويايي مي‌دانند اما با توجه به اين آمار به طور متوسط این نمایشنامه سالي 4بار اجرا شده كه همه‌شان هم در نروژ نبوده و در كشورهاي ديگر هم اجرا شده است.»
قادري در ادامه‌ي سخنان‌اش هفت‌خوان رستم را با مراحل سفر پرگنت از روستا به وادي جن‌ها و سپس به مكان‌هاي ديگر مقايسه كرد و گفت:« ايبسن در پرگنت به شيوه‌اي تقريباً طنزآميز به ناسيوناليسم كور نروژي حمله مي كند.پرگنت موجود فرصت‌طلب و سست‌عنصري است و اضمحلال در این شخصيت كاملاً مشهود است . از اين نظر پرگنت نه تنها حماسه نيست بلكه عكس آن است.»
بهزاد قادري در پايان سخنانش به شخصيت و زمينه‌ي مطالعات ايبسن اشاره كرد:« به نظر من ايبسن به گونه‌اي بايد در چارچوب شرق‌شناسي قرار گرفته باشد چرا كه بخشي از پرگنت مربوط به اين مسائل است. البته فعلاً مقوله‌ تأثير ايبسن از ادبيات شرق در مرحله حدس و گمان است.محققان غربي مثل فيليپ لارسن كتاب‌هايي در زمينه‌ي مطالعاتي ايبسن دارند ولي اين نويسندگان غالباً شرق و مسائل مربوط به آن را حذف مي‌كنند.مسئله‌ى مهم در اين رابطه اين است كه يك انگليسي به نام ادموند گاس را پيدا كرده‌ام كه هم به شاهنامه و هم به ايبسن علاقه‌مند بوده است و در نامه‌هاي زيادي كه بين گاس و ايبسن رد و بدل شده، به ايبسن در زمينه‌ى ادبيات مناطق ديگر هم اطلاعات ‌داده است.»
دكتر نينا اخوان زنجاني، سخنران ديگر اين مراسم بود.وي كه در اسلو متولد شده ، مدرس رشته زبان و ادبيات فارسي با گرايش ادبيات كهن و معاصر در دانشگاه اسلو است.
زنجاني كه براي اولين بار به زبان فارسي سخنراني مي كرد، به موضوع ترجمه‌ى اصطلاحات و اسامي اشخاص آثار ايبسن بين نروژي و فارسي پرداخت.
وي گفت:« مترجمي كار آساني نيست و بعضي‌ها آن را هنر غيرممكن ناميده‌اند . كورش صفوي در " هفت گفتار درباره‌ي ترجمه " نوشته است: " ترجمه عبارت است از برگرداندن متني از زباني به زبان ديگر بدون كوچك‌ترين افزايش يا كاهش در صورت و معني " . در كار مترجمي تسلط كامل مترجم به هر دو زبان مبدا و مقصد ضروري است. در ترجمه‌هاي آثار ايبسن اكثراً از زبان واسطه‌‌ى انگليسي يا فرانسوي استفاده شده است.ولي تنها تسلط بر زبان كافي نيست. در ترجمه نمي‌توان فقط كلمات متن را از يك زبان به زبان ديگر برگرداند بلكه بايد معني جملات و سبك خود نويسنده را هم در نظر گرفت.»
زنجاني ،توجه به افكار مذهبي، محيط فلسفي و عرفاني،معلومات،تاريخ سياسي و اجتماعي و علمي و فنون ادبي نويسنده را براي رضايت بخش‌شدن حاصل كار مترجم الزامي دانست.
نينا زنجاني در ادامه‌ي سخنانش به نقل قول‌هايي از كوروش صفوي، مهدي فروغ و دكتر بهزاد قادري پرداخت،چند اصطلاح ترجمه شده از آثار ايبسن را مورد بررسي قرار داد و در پايان ، گفت:« در طول پنجاه سال اخير حداقل 15 اثر نمايشي از هنريك ايبسن به زبان فارسي ترجمه شده است و در اين كار دست كم ده مترجم فعال بوده‌اند.اميدوارم كه در پنجاه سال آينده خوانندگان نروژي هم بتوانند با گنجينه‌ي غني ادبيات فارسي آشنايي يابند.من در اين راه تمامي سعي و تلاش خود را خواهم كرد.»
نشست و گفت‌وگو با حضور مترجمان آثار ايبسن،آخرين برنامه‌ي سومين روز همايش يكصدمين سالگرد درگذشت هنريك ايبسن بود.در اين برنامه طلایه رویایی و شهرام زرگر حضور داشتند.
رویایی دراين نشست،گفت:« در دانشگاه بيشتر از هر نمايشنامه‌نويسي با نام ايبسن مواجه مي‌شويم.اما من آثار ايبسن را در دو مرحله ترجمه كردم.در واقع عناصر مشترك كارهاي ايبسن را كه امكان نگاه چند گونه‌ي ما را فراهم مي‌سازد مورد بررسي قرار دادم. به طور مثال " دشمن مردم " با اين‌كه مورد تجليل قرارگرفته ولي به تمام قراردادهاي اجتماعي حمله مي‌كند و ايبسن ديدگاه آنارشیستی خود را علني مي‌كند.هنوز اين پارادوكس حس مي‌شود كه چطور مي‌شود هم دوست مردم بود و هم دشمن مردم. اين پيچيدگي‌ها باعث شد به سمت ترجمه‌ي كارهاي ايبسن بروم.آثار ايبسن بار ادبي و شاعرانه‌اي دارد كه نمي‌شود آن را شكست.»
شهرام زرگر نيز با اشاره به اين‌كه اولين اثر چاپ شده از ايبسن در ايران در سال 1333 توسط مرحوم مینوی ترجمه شده،آمار آثار ترجمه و چاپ شده از اين نمايشنامه‌نويس نروژي را اين چنين ذكر كرد: « دردهه‌ي 30چهاراثر، دهه‌40 دواثر، دهه‌‌ي 50 شش اثر، دهه‌ي 60 اثري چاپ نشد ، دهه‌ي 70 چهارده اثر و دهه‌ي 80 تا به امروز 6 اثر.»