تجلیل از چهره های ماندگار و سخنان بزرگان

مهدیه تهرانی

و مهدیه تهرانی می گه :

كبوترخانه ها بيشتر در استان اصفهان و شهرهاى فلاورجان، مباركه، شهرضا، نجف آباد، گلپايگان، خوانسار و... ديده مى شود

كبوترخانه ها به كمتر بنايى مانند هستند. برخى گفته اند كه به برج شبيه اند. اما جنگجويان اين برج ها، كبوترانى هستند كه به پيام آورى صلح شهره اند. كبوترخانه براى كبوتر بسان كندويى است براى زنبورعسل.
روزگارى پيش از اين، كبوترخانه ها در نظام كشاورزى سنتى ايران كاربرد بسيار پراهميتى داشت و امروز نيز به عنوان يك فناورى برآمده از فرهنگ ايرانى قابل بررسى هستند.
كبوترخانه ها از اين منظر قابل توجه هستند كه همچون بادگيرها، يخچال ها، آب انبارها، قنات ها و كاروانسراها، جزو بناهاى زادبومى ايران محسوب مى شوند. اين گونه بناها با توجه به ارتباطى كه با سبك زندگى مردم و دانش بومى آنان دارند، در دنياى امروز بسيار اهميت دارند. همچنين با توجه به زيبايى بنا، از لحاظ گردشگرى، كبوترخانه ها اهميت ويژه اى دارند كه شايد تاكنون هرگز مورد بازديد قرار نگرفته اند. كبوترخانه نه تنها در ايران بلكه در كشورهايى همچون افغانستان، تركيه، مصر و همچنين در كشورهاى اروپايى همچون انگلستان، فرانسه، اسپانيا و ايتاليا نيز مشاهده مى شود. كبوترخانه ها در ايران بيشتر در استان اصفهان و شهرهاى فلاورجان، مباركه، شهرضا، نجف آباد، گلپايگان، خوانسار و... ديده مى شود.
قديمى ترين كبوترخانه هايى كه اكنون در ايران وجود دارند، در حدود ۲ قرن پيش ساخته شده اند، اما سابقه تاريخى استفاده از اين بناها در ايران احتمالاً به بيش از يك هزاره مى رسد.
بسيارى از جهانگردان مسلمان و اروپايى از برج هاى كبوتر يا همان كبوترخانه ها ياد كرده اند كه از آن ميان مى توان به ابن بطوطه، انگلبرت كمپفر، گوبينو، ليدى شل، ديولافوا، تاورنيه، شاردن، لرد كرزن و... اشاره كرد.
كبوترخانه ها، مكان هايى هستند براى كبوتران كه به منظورى خاص بنا شده اند. در طول تاريخ از فضولات اين پرنده نيز در ساخت باروت تفنگ و هم به عنوان كود، استفاده مى شده است، تا جايى كه جمع آورى اين فضولات، لزوم ابداع بنايى به نام برج كبوترخانه را فراهم كرد. كبوتر به باور مسلمانان پرنده محبوب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به شمار مى رود و بدين جهت نظر كرده است. به همين دليل نيز كبوترها را در بيشتر حرم هاى متبرك مى بينيم. كبوترها پرندگانى رام و گوشتى هستند. آنها تنها يك جفت براى زندگى انتخاب مى كنند و در صورت مرگ هر كدام، بازمانده يك جفت ديگر براى خود اختيار مى كند. جنس نر اين پرنده در خوابيدن روى تخم ها به ماده كمك مى كند.
كبوتران در همه جاى دنيا به جز سردترين مناطق و جزاير دوردست زندگى مى كنند و تاكنون ۲۵۰ نوع از گونه هاى مختلف كبوتران شناخته شده است.
با مطالعه كبوترخانه ها در كشورهاى اروپايى، بويژه انگلستان، درمى يابيم كه مهم ترين كاركرد يك كبوترخانه از عهد باستان تا كنون بيشتر توليد گوشت بخصوص در ماه هاى سرد بوده است. اما در ايران به دلايل فرهنگى و مذهبى، صيد كبوتر رواج نداشته و در عوض از كود اين پرنده بهره بردارى مى شده است. كبوترخانه ها فضاى بسيار رازآلود و البته زيبايى دارند. آنها همچون مجتمع هاى بزرگ مسكونى هستند كه ساكنان آنها كبوترها بوده اند. تعداد كبوترانى كه در اين بناها مى زيسته اند، به امنيت، غذا و تعداد لانه هاى تعبيه شده در آنها بستگى داشت. عدد ۱۰ هزار جفت، شايد بيانگر نسبى فاكتورهاى مناسب در يك كبوترخانه باشد.
در ساخت اين بناها ماده اصلى خشت خام بود، كه اندود كاهگل نيز بر رويش كشيده شده است. ابتكار قابل توجه در ساخت اين بناها، فراهم آوردن بيشترين تعداد لانه هاى كبوتر با كمترين مقدار مصالح ساختمانى است. انگلبرت كمپفر آلمانى در زمان شاه سليمان صفوى كبوترخانه هاى اصفهان را به اين ترتيب شرح مى دهد: كبوترخانه ها را به شكل برج قلعه و از خشت خام ساخته اند. سقف آن داراى سوراخ هاى متعدد براى كبوترهاست و كنگره اى نيز براى آن ساخته اند. در داخل آنها هزارها لانه رديف هم ديده مى شود كه كبوتران در آنها قرار مى گيرند.
در بناى كبوترخانه ها به مسأله نورگيرى از طريق سقف، تنظيم و تهويه هواى داخل بنا، مسأله تشديد يا زونانس كه براثر بال زدن كبوترها در داخل بنا به وجود مى آمد، امنيت كبوترها در مقابل مار و برخى از حيوانات گوشتخوار و همچنين زيبايى بنا بسيار توجه مى شد.
بنا به گزارش سياحان، حدود ۳ هزار بناى كبوترخانه اى در اصفهان وجود داشته، كه به دلايل بسيار، اكنون تنها تعداد كمى از آنها باقى مانده است. از اين تعداد كم، تنها چند مورد هنوز كاربرى دارند. تأخير در تعمير بنا، رسيدگى نكردن به كبوتران و به زعم بسيارى از سياحان، تغيير پايتخت از اصفهان به تهران دلايل از رونق افتادن و تخريب كبوترخانه ها بوده است.

_________________
اندیشه و انگاره ای که نتواند آینده ای زیبا را مژده دهد ناتوان و بیمار است . ارد بزرگ

مردم خوش منش خویشتن دار ، همیشه در نظر همگان گرامی اند . بزرگمهر بختگان