تجلیل از چهره های ماندگار و سخنان بزرگان

محمد اقبالی

و محمد اقبالی می گه :

كسروي، سيداحمد
مورخ، اديب، نويسنده و استاد دانشگاه.

سال و محل تولد: 1269 هـ.ش. - تبريز
سال و محل وفات: مقتول 1324 ش
زندگينامه: وی فرزند "سيد قاسم تبريزي" است و در خانواده‌اي روحاني در "تبريز" به دنيا آمد. مقدمات علوم و ادبيات عرب را در مدارس قديم و زبان انگليسي را در "مدرسه ی آمريكايي" تبريز فراگرفت. وي بعدها در همان مدرسه به تدريس پرداخت، و در آن جا با مبلغان مسيحي، در دفاع از اسلام، بحث هایی مى كرد. بعد از اعضاء "حزب دمكرات" شد و به "تهران" تبعيد گرديد. او مدتي به كار دادگستري پرداخت و مناصبي را نيز عهده دار بود. از (1312 تا 1320 هـ.ش.) مجله ی "پيمان" را غير مرتب منتشر مى كرد و بعد از شهريور ( 1320 هـ.ش.) به نشر روزنامه ی "پرچم" پرداخت. در دانشكده ی الهيات نيز به تدريس "تاريخ" اشتغال داشت؛ ولي به سبب بدگويي‌هايي كه از شعر ، شاعري، عرفان و ادب ايراني كرده بود با استادي او موافقت نشد. وي با زبان پهلوي، ارمني و فرانسه آشنايي داشت. "كسروي" در زمينه‌هاي مختلف ادب، تاريخ، اجتماع، اقتصاد و مذهب عقايد مخصوص به خود داشت. آن چه او در باب نقد ادبي و بررسي شعر شاعران ايراني و به خصوص ادب و شعر صوفيه، به ويژه "حافظ" و "مولوي"، نوشته از نوعي کم آگاهي از جوهر هنر و زيبايي‌هاي آثار ادبي سرچشمه گرفته است و بر روي هم ديدگاه نقد او با اين كه ديدگاهي اجتماعي است، اما در مجموع نماينده ی نوعی تفاوت نگاه یا شاید ضعف تشخيص او در شناخت آثار ادبي است. آراي او در نقد مذهب "شيعه" مسايلي بود، كه پيش از وي بر قلم بعضي از نويسندگان اهل "سنت" جاري شده بود و دانشمندان شيعه نيز پاسخ آن ها را داده بودند اما او با زباني نه چندان زیبا، همان نظرها را رواج داد. وي "عضويت انجمن آسيايي"، "عضويت همايوني"، "انجمن جغرافيايي آسيايي" و "عضويت آكادمي آمريكا" را داشت. كسروي يكي از پر كارترين نويسندگان دوره ی اخير است كه متجاوز از هفتاد كتاب و رساله، علاوه بر مقالات بسيار، از وي منتشر شده است. او سرانجام در يكي از محاكم وزارت دادگستري به وسيله گروهي از "فدائيان اسلام" به قتل رسيد.

آثار: از آثار او در زمينه تاريخ: "تاريخ مشروطه ايران"؛ "تاريخ هيجده ساله آذربايجان"؛ "تاريخ پانصد ساله خوزستان"؛ "شيخ صفي و تبارش"؛ "شهرياران گمنام"؛ "تاريخچه شير و خورشيد"؛ "تاريخچه چپق و قليان"؛ "نادر شاه"؛ در زمينه ی مذهب، "آئين كژي"؛ "ورجاوند بنياد"؛ "در پيرامون اسلام"؛ "در پيرامون روان"؛ "صوفي گري"؛ در زمينه مسايل سياسي و اجتماعي : "كار و پيشه و پول"؛ "در راه سياست"؛ "فرهنگ چيست"؛ "افسران ما"؛ در زمينه مسايل مربوط به زبان شناسي و دستور:‌"آذري يا زبان باستان آذربايگان"؛‌ "زبان پاك"؛ دستور زبان؛ "زبان فارسي"؛ "نام هاي شهرها و ديه‌هاي ايران". زمينه نقد ادبي و مباحث هنري: "حافظ چه مى گويد"؛ "در پيرامون ادبيات"؛ "در پيرامون شعر و شاعري".

منابع: ادبيات نوين(272- 274)، از نيما تا روزگا ما(90- 102)، تاريخ انقلاب مشروطيت(1/7- Cool

، تاريخ برگزيدگان(341- 349)، تاريخ جرايد(2/93- 97)، چون سبوي تشنه(231)،‌دائرةالمعارف فارسي(2/2220)، الـــــذريعـــــه(1/33، 14/261- 265، 266، 24/3، 19)، زندگينامه رجال و مشاهير(5/265- 273)، شرح حال رجال(5/21- 22)، شخصيت‌هاي نامي(405- 406)، فهرست كتابهاي چاپي فارسي(1/29، 77، 85، 172، 297، 335، 378، 466، 470، 529، 545، 582، 583، 594، 614، 622، 633، 636، 681، 696، 697، 751، 768- 769، 971، 1050، 1116، 1134، 1145، 1173، 1181، 1249، 1250، 1296، 1319، 1345، 1359، 1374، 1375، 1376، 1385، 1485، 2/1628، 1821، 1822، 1856، 1979، 2064، 2184، 2186، 2193، 2233، 2415، 2424، 2584، 2587 2591،2733، 2735، 3018، 3216، 3240، 3354، 3454، 3455)، كتابنـــامــه نخستين دهـــه انقــلاب(294)، لغت نامه(ذيل/احمد،كسروي)، مؤلفين كتب چاپي(1/437- 446)، يادداشتهاي قزويني(8/226).

http://www.persian-language.org/Farhang/Farhang.asp?ID=348&P=1

_________________

علامه اقبال لاهوری :
چون چراغ لاله سوزم د رخيابان شما
اي جوانان عجم! جان من و جان شما

ارد بزرگ :
اقبال لاهوری خردمندی از ، تبار اندیشه ایرانی بود .