تجلیل از چهره های ماندگار و سخنان بزرگان

حمید معین

و حمید معین می گه :

ميلياردها ريال پول رنگ و رو رفته وضعيت نگهداري مسكوكات و اسكناس در جامعه- بخش اول

محمد كريمي
توجهي به اطراف ندارد. با شتاب به سمت خيابان مي دود و با عبور از لا به لاي ماشين ها با تلفن همراه خود شماره اي مي گيرد! بوق ماشين ها هم از سرعت و شتاب او كم نمي كند بلكه راننده اي را وامي دارد تا روي ترمز بكوبد
و ... آن سوي خيابان در حالي كه نيمي ازصورتش را به گوشي تلفن همراه چسبانيده با سر و دست، ايما و اشاره مسير حركت را براي رانندگان كه با بوق از او مي پرسند، ترسيم مي كند! مي گويد و مي شنود و با هر بوقي به سر و دست خود تكان مي دهد... به افراد درون ماشين هم بي توجه است. همچنان با «او» حرف مي زند. با جمله اي كه مي شنود به تقلا مي افتد، جيب هاي پيراهن و كاپشن خود را مي كاود از بغل دستي خودكار مي گيرد و پشت اسكناس سفارشات آن سوي خط را مي نويسد...
پروسه چاپ و نشر اسكناس و هزينه هاي سنگين آن كمتر مورد توجه افكار عمومي قرار دارد. اگرچه برخي از نشريات اقتصادي و تخصصي به اين موضوع نيز توجه نشان مي دهند اما به نظر مي رسد روش اطلاع رساني دوسويه درباره اين سرمايه ملي نيازمند بازنگري جدي است. همچنان كه در و ديوار و بخشي از فضاي باز معابر و پياده روها را تابلوهاي رنگارنگ تبليغي، تشويقي خريد و عرضه كالاهاي مختلف پوشانيده اند اما در ميان آن ها نشاني از احساس ضرورت هشدار درباره هدر رفت اين سرمايه ملي نمي يابيم.
اگرچه وقتي سخن از پول و حجم مبادلات روزانه بازار مالي به ميان مي آيد، از يكسو گراني ها، كمبودها و از ديگر سو حجم افزوده نقدينگي در يكي دو سال اخير به اذهان متبادر مي شود، اما اين سلسله گزارش روز كيهان به شيوه چگونگي استفاده از مسكوكات و اسكناس موجود در متن جامعه از سوي عامه مردم مي پردازد.
واقعيت اين است كه ميزان نقدينگي و حجم پول در جامعه نگراني هايي را به همراه داشته است. گروهي از كارشناسان با اشاره به شيوه هاي پيشرفته در مبادلات اقتصادي و حتي خريدهاي روزانه بر ضرورت ترويج استفاده از كارت هاي اعتباري تاكيد مي كنند اما اين روش نيز قصه پر غصه ديگري است كه پيش از اين صاحب اين قلم به اجمال به بازنويسي آن پرداخت.
وظيفه سنگين تامين نقدينگي جامعه
براساس قانون پولي و بانكي كشور وظيفه تامين و انتشار اين سرمايه ملي از جمله اهداف اصلي تشكيل بانك مذكور بوده است. اما اين بانك چگونه از ميزان نياز جامعه به اسكناس و مسكوكات مطلع مي شود؟ اداره نشر اسكناس علاوه بر انجام اين مهم، مديريت تهيه، توزيع و حتي كنترل قيمت سكه را در بازار برعهده دارد.
براساس اين قانون، بانك مركزي موظف است معادل صددرصد ارزش اسمي اسكناس هايي را كه منتشر مي كند، پشتوانه مالي تهيه كند و دراختيار هيات ويژه نظارت بر اندوخته اسكناس قرار دهد. تركيب اين هيات از ميان نمايندگان قواي سه گانه كشور انتخاب مي شوند. بنابراين هرگاه احساس نياز جامعه به اسكناس مطرح، بررسي و تاييد مي شود، بانك مركزي با مجوز هيات مذكور اسكناس مورد نياز را تامين مي كند كه از اين مرحله اسكناس ارزش اسمي و ملزوم واقعي پول را مي يابد. پشتوانه اسكناس را نيز دارايي هايي مانند طلا، ارز، اسناد و اوراق بهادار تامين مي كنند. اين موضوع در مواد قانون پولي و بانكي كشورمان تصريح شده است.
تركيب سبد پولي مورد نياز جامعه چگونه مشخص مي شود؟ اداره نشر اسكناس با كمك اداره آمار اقتصادي بانك مركزي ميزان تمايل مردم براي مصرف هر يك از انواع اسكناس ها را برآورد كرده و اين تركيب را تعيين مي كند.
مرگ زودرس پول
نحوه استفاده از اسكناس و مسكوكات در كشورمان بسيار قابل تامل و نگران كننده است. برخي از مسئولان بانك مركزي در گفت وگوهاي خود با مطبوعات عمر مفيد اسكناس در ايران را 5 سال مي دانند. حال با توجه به اين كه ميزان حجم برگي اسكناس كشور در حدود 8.6 ميليارد برگ تخمين زده مي شود مي توان نوشت سالانه رقمي درحدود يك ميليارد برگ به مرحله امعا مي رسند كه به دليل هزينه سنگين چاپ نشر اسكناس اين رقم در حدود 700 ميليون برگ است.
البته در دوسال اخير ميزان عرضه و به اصطلاح تزريق مسكوكات و اسكناس هاي 500 ، 1000 و 2000 ريالي در بازار مالي و پولي به نحو محسوسي كاهش نشان مي دهد كه اين كمبود، مشكلاتي را هم براي مردم به همراه داشته است. شايد شما نيز تاكنون با روشهايي مانند رند كردن دريافت ها و پرداخت ها، جايگزيني بليط اتوبوس يا پرداخت آدامس و شكلات و چسب زخم به جاي پول مواجه شده ايد!
برخي كارشناسان ميزان سرانه اسكناس در ايران را حدود 110 برگ برآورد مي كنند اين رقم دركشورهاي پيشرفته تا 16 برگ و در كشورهاي درحال توسعه حدود 50 برگ است.
يك كارشناس امور بانكي كه تمايلي به انتشار نام خود ندارد در اين باره مي گويد: سرانه مسكوكات در ايران درحدود 90 است. اين رقم در برخي كشورها بيش از 290 است بنابراين ايران از نظر سكه جاي بسياري براي ضرب و توزيع در بازار دارد.»
وي از بي توجهي مسئولان امور بانكي و مردم نسبت به حفظ و نگهداري اسكناس و حتي مسكوكات گلايه مي كند و مي گويد: «شايد در حدود 1.3 ميليارد برگ اسكناس از مجموع اسكناس موجود در جامعه فرسوده شده اند كه نتوانسته ايم بيش از 50 درصد آن را از سيستم گردش هاي مالي خارج كنيم. اما علت اين فرسايش زودهنگام چيست؟مردم هنوز درباره پروسه هزينه برچاپ و نشر اسكناس نمي دانند. بايد در اين باره اطلاع رساني كرد.»
دعوا بر سر پول فرسوده
در مسير تهيه گزارش با «سعيدي» راننده گردشي تاكسي سوژه ام را مطرح مي كنم. كاسه اي از زيرصندلي خود بيرون مي كشد و مي گويد: «طي هفته دو يا سه نوبت پول خرد از مغازه داران با قيمتي بالاتر مي خرم تا از مردم طلبي برگردنم باقي نماند اما انصاف دهيد كه اين پول ناياب است.» برچسب ويژه نرخ مسير برخي از تاكسيها را يادآور مي شود و مي گويد: «برخي مسيرها را با مبالغي مانند 2500 و 2750 ريال مشخص كرده اند. مسافرهم حق دارد بقيه پول خود را طلب كند اما باور كنيد هر روز دو يا سه درگيري لفظي و حتي فيزيكي براي پرداخت پول خرد ميان راننده و مسافر صورت مي گيرد. البته برخي مسافران با درد ما كه درد خودشان است، آشنايي دارند. اگر پول خرد باشد چرا دريغ كنيم اما واقعاً كم است.»
«رضا تقوي» درحاشيه ميدان امام حسين براي سوارشدن به تاكسي، خودروهاي شخصي و تاكسي هايي با عناوين جديد گاهي به جلو و گاهي به عقب مي رود. همراه با او به سمت انقلاب همسفر هم مي شويم. خود را دانشجوي رشته آمار معرفي مي كند. ته لهجه او معرف اصليت اوست. مي گويد كه از شيراز به تهران آمده است.
وي براين باور است كه استفاده از پول خرد كمتر از گذشته شده است زيرا قيمت ها را مردم به گونه اي تنظيم مي كنند كه كمتر به اين نوع پول نياز باشد!
مي خندد و ادامه مي دهد: «خريداران و فروشندگان روش جالبي را دنبال مي كنند. خريدار كالايي را حتي به اجبار- اضافه برنياز روزمره خود- برمي دارد تا با مبلغي ديگر به اصطلاح رقم پرداختي سرراست شود يا فروشنده به جاي پرداخت باقيمانده پول آدامس، شكلات و چسب زخم به مشتري پيشكش مي كند.»
تقوي اين شيوه معامله را در شهرستان ها كمرنگ تر از تهران بزرگ ارزيابي مي كند و ادامه مي دهد: «در شهرهاي كوچك به دليل شيوه مصرف و نيازهاي محدودتر مردم مشكل كمبود پول خرد- اگرچه وجود دارد- اما به اندازه اين كلان شهر حاد نيست.»
مسئول كيست؟ من، تو، او
راننده تاكسي براي تسهيل در پياده و سوار كردن مسافران اسكناس هايي را به صورت لوله شده در پنجره روي داشبور فروكرده است. مقداري اسكناس نيز روبروي او پراكنده است. غالب آن ها كثيف، چسب خورده و مچاله شده است.
به اسكناس ها اشاره مي كنم و درباره كيفيت آن ها از راننده مي پرسم. مي گويد: «كمتر كسي به شيوه نگهداري اسكناس توجه مي كند. ذهن ها درگير مشكلات زندگي و كاري است.»
اما تقوي پاسخ مي دهد: «اگر هر مشكل و حواشي آن را به خوبي بررسي كنيم، حل آن هم آسان تر مي شود. وضعيت اسكناس در ايران به خوبي تعريف نشده است. اين كه چگونه تهيه مي شود؟ هزينه تهيه آن به چه ميزان است و روند توزيع، مصرف و امحاء آن چگونه است؟ اگر اين سؤالات براي مردم به خوبي تبيين شود بخشي از هزينه هاي جانبي آن هم كاهش مي يابد. شايد انتظار از جامعه اين است كه اسكناس در چرخه پيچيده نيازهاي روزانه مردم، وضعيت ظاهر و كيفيت خود را حفظ كند اما معتقدم كه اين انتظار هم از مسئولان امور بانكي مي رود كه اطلاع رساني كنند.»
سعيدي در هياهوي اتومبيل ها براي فرار از پشت چراغ قرمز، خونسردانه به سوي داشبورد خم مي شود و از داخل آن سررسيدي را بيرون مي آورد، در حين رانندگي لابه لاي اوراق آن را جست وجو مي كند! تعدادي اسكناس كثيف، پر نقش و نگار، چسب كاري شده و فرسوده را نشان مي دهد و مي گويد: «هر ماه تعدادي از اين اسكناس ها را جمع آوري و در برخي بانك هاي طول مسير كارم تعويض مي كنم. البته آن ها هم نو نيست اما اين طور هم بي مصرف نيست.»
چرا تا اين اندازه به مسائل ريز و كوچك اما بسيار مهم بي توجه مانده ايم؟ تقوي پاسخ مي دهد: «مديريت حفظ پول را تعريف نكرده ايم. من، شما و ديگران هم بايد دامنه اين مديريت را ادامه دهيم. از سطح بانك ها تا نوجوانان هر يك از خانواده ها قابل گسترش است. شايد اگر اين موضوع را با ديگر مسافران در ميان بگذاريد بسياري از آن ها با نگاه خود شما را بازخواست مي كنند كه اصلا چرا اين موضوع را دنبال مي كنيد.»
همه راهها به فرهنگ ختم مي شود
شايد شما هم اين موضوع را تجربه كرده ايد كه وقتي باقيمانده پول خود را اسكناس هايي پاره، كثيف و رنگ و رو رفته دريافت و به آن اعتراض مي كنيد، پاسخ مي شنويد «اين پول ها را به من دادند و من هم مجبورم به شما بدهم» هرچند شيوه نگهداري از اسكناس ريز و درشت يك روش فردي است اما به نوعي مسئوليت پذيري افراد را در حفظ و نگهداري بخشي از بيت المال آشكار مي سازد.
حميد كريمي يكي از فروشندگان ميوه در ميدان مركزي از شيوه هاي نگهداري اسكناس- كه تأكيد دارد بنويسم سرمايه ملي است- به عنوان يك ضدفرهنگ گلايه دارد. از بي توجهي نسبت به گسترش اين ضدفرهنگ ابراز تعجب مي كند و مي گويد: «شايد روزانه ميلياردها ريال پول از انواع اسكناس هاي ريز و درشت در اين ميدان ميان فروشندگان و خريداران رد و بدل مي شود اما باور كنيد بخش قابل توجهي از آن بسيار مستعمل و فرسوده است به طوري كه برخي در مواجهه با آن مي گويند «صد تومان بايد خرج اين صدتوماني كرد. «شمارش آن ها هم با روش هاي دستي و حتي ماشيني ساعت ها طول مي كشد و بايد بارها آن ها را جابه جا كرد.»
وي مي گويد: «مردم شيوه نگهداري صحيح اسكناس را نمي دانند. هزينه اي هم در پي ندارد اما براي اصلاح و وصله پينه كردن پول هاي
پاره پوره بايد پول بپردازيم.»

_________________
انجمن تجلیل از چهره های ماندگار و سخنان بزرگان
(( ساده باش ، آهوی دشت زندگی ، خیلی زود با نیرنگ می میرد . ارد بزرگ ))